(4.10) NIK o poziomie kształcenia polskich uczelni

 

Jak kształcą polskie uczelnie? Tego nikt nie wie - ani Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, ani nawet Polska Komisja Akredytacyjna odpowiedzialna za wydawanie ocen jakości kształcenia - do takich wniosków doszła Najwyższa Izba Kontroli

 

NIK sprawdziła system oceny jakości kształcenia w szkołach wyższych. W tym celu prześwietlono działalność MNiSW, PKA oraz sześciu uczelni publicznych w całym kraju. Przeprowadzono też badanie kwestionariuszowe w 54 uczelniach.

 

Obecnie w Polsce działa 131 uczelni publicznych i 301 niepublicznych. Na uczelniach publicznych kształci się ponad 1 mln studentów, a w niepublicznych - 314 tys. Koszt kształcenia jednego studenta wynosi 21 tys. zł na uczelni publicznej i 8 tys. zł na uczelni niepublicznej. Jakość kształcenia na studiach powinno się badać wykorzystując z jednej strony wewnętrzne systemy zapewnienia jakości ustalone przez poszczególne uczelnie, z drugiej - przez zewnętrzną Polską Komisję Akredytacyjną powołaną właśnie do oceny jakości kształcenia na poszczególnych kierunkach. Dodatkowo MNiSW powinien uruchomić instrumenty finansowe, które, w założeniach, mają premiować uczelnie zapewniające wysoką jakość kształcenia.

 

W praktyce mechanizm ten funkcjonuje kiepsko. Według NIK, "system szkolnictwa wyższego w latach 2015–2017 nie był objęty kompleksową oceną jakości kształcenia, która mogłaby Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego posłużyć do jego doskonalenia". Jedną z przyczyn jest brak instytucji odpowiedzialnej za prowadzenie systematycznych i całościowych badań dotyczących jakości kształcenia. PKA wprawdzie na bieżąco ocenia poszczególne kierunki studiów, ale nie oznacza to, że ktokolwiek wyciąga na tej podstawie jakieś wnioski. W efekcie nie ma "spójnego obrazu jakości kształcenia na uczelniach". Szczególnie, że PKA przyjęła taki model oceny jakości kształcenia, który sprzyja wydawaniu ocen pozytywnych i wyróżniających - takie właśnie oceny przyznawano w 92 proc. przypadków i tylko 0,8 proc. ocen negatywnych. Ministerstwo nauki też zresztą nie prowadziło na uczelniach analiz odnoszących się do jakości kształcenia.

 

W ciągu 10 lat uczelnie - z powodu niżu demograficznego - straciły ok. 600 tys. studentów. Prawdopodobnie to był powód rezygnacji ze stosowania minimalnych progów wynikow egzaminów maturalnych dla kandydatów na studentów. "W praktyce rekrutowano aplikujących aż do wyczerpania limitu miejsc. Stwierdzono, że wyższe wyniki z przedmiotów maturalnych osiągały osoby przyjęte na kierunki ścisłe i techniczne" - oceniła NIK. Na niektórych kierunkach technicznych i ścisłych starano się zachować wysoki poziom przyjmując tylko kandydatów z wynikiem 80-90 proc. na egzaminie maturalnym z przedmiotu głównego, zdarzały się jednak kierunki, gdzie można się było dostać z wynikiem zaledwie 30-50 proc. Na kierunkach społecznych od 1/4 do ponad 1/3 przyjętych osób miało na maturze wynik z przedmiotu głównego na poziomie podstawowym zaledwie 30-50 proc.

 

"O stosunkowo niskiej jakości kształcenia w Polsce świadczy m.in. pozycja polskich uczelni w rankingach międzynarodowych (ranking szanghajski, ranking instytutu badawczego w Lejdzie, ranking uniwersytetu w Exeter), czy stopień umiędzynarodowienia (4,9 proc. ogółu studentów), jeden z najniższych w Unii Europejskiej i w krajach OECD (24. pozycja w 2015 r. przy średniej 8,4 proc.). Jedną z przyczyn wpływających niekorzystnie na poziom kształcenia jest silne rozproszenie instytucji nauki i szkolnictwa wyższego, co nie sprzyja zgodnemu z potrzebami wykorzystaniu potencjału kadrowego oraz posiadanych publicznych środków finansowych" - czytamy w raporcie NIK.

 

Izba wystąpiła do ministra nauki i szkolnictwa wyższego o:

*    monitorowanie efektów wprowadzonych instrumentów finansowych dotyczących jakości kształcenia;
*    poszerzenie zadań ustawowych PKA, o wymóg prowadzenia całościowych, przekrojowych i tematycznych (np. kierunki lekarskie, nauczycielskie) ewaluacji jakości kształcenia w uczelniach, których wyniki pozwoliłyby na doskonalenie systemu szkolnictwa wyższego;
*    podjęcie działań mających na celu uregulowanie w PSW warunków odstąpienia i zawieszenia postępowania w sprawie przeprowadzenia oceny programowej na kierunku studiów;

 

A do Polskiej Komisji Akredytacyjnej o uszczegółowienie w statucie Komisji wszystkich ogólnych kryteriów oceny programowej na kierunku kształcenia wymienionych w stosownym rozporządzeniu.

 

(PS, GN)