(3.07) Prezydent podpisał reformę Gowina

 

Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Ustawa ta zmienia cały system funkcjonowania uczelni wyższych, zwana jest też "ustawą 2.0"

 

Reforma wprowadza m.in. nowy sposob finansowania i organizacji uczelni. W strukturze uczelni wyższych pojawią się rady, które - w założeniu - mają się stać łącznikiem z otoczeniem społeczno-gospodarczym. W pierwotnym projekcie pozycja rad miała być silna i dominować nawet nad senatem uczelni, ale w trakcie prac sejmowych rolę rad ograniczono i staną się one jedynie instytucją doradczą. Uchwalanie statutu uczelni ma pozostać uprawnieniem senatu, a nie rady. Rada nie będzie też jedynym organem mającym prawo do zgłaszania kandydatów na rektora.

 

Rada uczelni składać się będzie z 6 albo 8 osób powoływanych przez senat (z tego minimum połowa – 3 – spoza uczelni) oraz z przewodniczącego samorządu studenckiego. Najistotniejszą kompetencją rady będzie wskazywanie (niekoniecznie na zasadzie wyłączności) kandydatów na rektora. Pozostałe jej zadania mają charakter opiniodawczy. Rektora uczelni publicznej będzie wybierać, jak dotychczas, kolegium elektorów (zlikwidowano konkurs, jako alternatywny sposób wyłaniania rektora).

 

Rektor stanie się bezpośrednim przełożonym wszystkich studentów i pracowników. W statucie uczelni będzie jednak można przewidzieć inne „funkcje kierownicze w uczelni” (art. 34 ust. 1 pkt 5), na które powoływał, i z których odwoływał będzie rektor.

 

Ustawa utrzymuje podział na uczelnie publiczne i niepubliczne, oraz akademickie i zawodowe. Uczelnia akademicka to taka, która w co najmniej jednej dyscyplinie posiada kategorię naukową A+, A lub B+ (kategorii naukowych będzie pięć: A+, A, B+, B, C; swego rodzaju „szóstą kategorią” będzie brak kategorii w danej dyscyplinie). Każda uczelnia akademicka może posługiwać się nazwą „akademia” (dotychczas mogły tylko te, które miały co najmniej dwa uprawnienia do doktoryzowania), a nazwą „uniwersytet”, jeżeli ma kategorię nie niższą niż B+ w co najmniej sześciu dyscyplinach, mieszczących się w co najmniej trzech dziedzinach (dotychczas – jeżeli miała uprawnienia doktorskie w co najmniej 10 dyscyplinach w trzech grupach dziedzin; nie oznacza to jednak obniżenia poprzeczki, ponieważ dyscyplin i dziedzin będzie znacznie mniej). PSWN przewiduje jeszcze nazwę „politechnika”, likwiduje natomiast nazwę „uniwersytetu przymiotnikowego”.

 

Nowe prawo zachowuje podział na studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia i jednolite studia magisterskie. Nadal minister będzie określał, które kierunki mogą lub muszą być prowadzone, jako jednolite studia magisterskie. Kierunek będzie musiał być „przyporządkowany” do co najmniej jednej dyscypliny (art. 53 ust. 1). Jeżeli miałby być przyporządkowany do więcej niż jednej dyscypliny, jedna z nich musi być wskazana jako „wiodąca” (ponad połowa efektów uczenia się musi być z nią związana).
Inaczej niż dotychczas, uprawnienia do prowadzenia kierunku nie będą związane ze spełnieniem przez wydział minimum kadrowego (liczba zatrudnionych ze stopniem doktora i doktora habilitowanego) i posiadaniem przez wydział uprawnień habilitacyjnych, lecz z posiadaniem kategorii naukowej przez uczelnię w odpowiedniej dyscyplinie naukowej.

 

Ustawa odstępuje od obowiązujących nazw stanowisk profesorów: zwyczajnego i nadzwyczajnego, a w to miejsce wprowadza nazwy: profesora i profesora uczelni. Nazwy: asystent i adiunkt pozostają bez zmian. Istotniejszą nowością jest regulacja przewidująca, że „osobę posiadającą tytuł profesora zatrudnia się na stanowisku profesora” (art. 116 ust. 3). Zatem osoba z tytułem naukowym profesora nie będzie pozostawała w uczelni na niższym stanowisku profesorskim i nie będzie w związku z awansem na wyższe stanowisko potrzebne, ani możliwe jakiekolwiek postępowanie czy konkurs.

 

Ustawa utrzymuje dwa stopnie naukowe: doktora i doktora habilitowanego i jeden tytuł naukowy – profesora. Stopień doktora i doktora habilitowanego w danej dyscyplinie będą mogły nadawać uczelnie, które mają w tej dyscyplinie kategorię naukową A+, A lub B+. PSWN, inaczej niż dotychczasowa ustawa, nie różnicuje warunków uprawnień do doktoryzowania i habilitowania: uczelnia uzyskuje od razu oba uprawnienia i z mocy prawa, jeżeli ma w dyscyplinie co najmniej kategorię B+ (art. 185 ust. 1, art. 218). Senat uczelni może przekazać swoje kompetencje dotyczące nadawania stopni naukowych innemu – utworzonemu przezeń – organowi uczelni (art. 28 ust. 4), tylko jednemu w zakresie danej dyscypliny (ale może przyznać jednemu organowi kompetencje w kilku dyscyplinach).

 

Jeśli chodzi o osoby ubiegające się o stopień doktora habilitowanego, to komisja habilitacyjna nadal będzie liczyła siedem osób, ale będzie w niej teraz czterech, a nie trzech recenzentów; czterech członków komisji (w tym przewodniczący i trzech recenzentów) będzie powoływanych przez Radę Doskonałości Naukowej (dotychczasową Centralną Komisję ds. Stopni i Tytułów), trzech (w tym recenzent i sekretarz) przez uczelnię. Komisja habilitacyjna będzie mogła przeprowadzić kolokwium habilitacyjne. Podmiot habilitujący musi odmówić nadania stopnia, w przypadku gdy opinia komisji habilitacyjnej jest negatywna.

 

Postępowanie w zakresie przyznania tytułu naukowego profesora będzie się toczyło z całkowitym pominięciem uczelni. Zainteresowana osoba będzie składała wniosek do RDN, która w oparciu o opinię pięciu recenzentów występuje do Prezydenta RP o nadanie tytułu profesora albo odmawia wystąpienia do Prezydenta RP o nadanie tytułu profesora.

 

Jeśli chodzi o studentów, to do istotniejszych zmian należy:
1)    przywrócenie możliwości przeprowadzenia przez uczelnie egzaminów wstępnych, ale tylko w zakresie przedmiotów nieobjętych egzaminami maturalnymi,
2)    zniesienie obowiązku pracy dyplomowej na  pierwszym stopniu studiów,
3)    recenzje prac dyplomowych będą jawne,
4)    możliwość skreślenia z listy studentów także w przypadku stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach (a nie jedynie braku postępów w nauce, co mogło być stwierdzone jedynie po zakończeniu sesji lub roku akademickiego).

 

Ustawa wprowadza też szereg rozwiązań dotyczących kształcenia nauczycieli. Reforma ograniczy liczbę uczelni, które będą mogły to robić - tak, by podnieść poziom nauczania na kierunkach nauczycielskich. Zmienić się też mają programy kształcenia nauczycieli. Chodzi o to, by kandydaci na pedagogów w czasie studiów mieli większy kontakt z praktyczną stroną pracy w szkole. Dlatego uczelnie mają m.in. w większym stopniu niż dotychczas powierzać prowadzenie zajęć ze studentami nauczycielom-praktykom.

 

Większość przepisów ustawy wejdzie w życie 1 października 2018 r. Są jednak wyjątki, zgodnie z którymi w życie wejdą:
1)    z dniem następującym po dniu ogłoszenia – przepisy dotyczące: nowej klasyfikacji dziedzin i dyscyplin, ewaluacji jakości działalności naukowej, programu „Wsparcie dla czasopism naukowych”, a także przepis przesądzający, że wykonywanie obowiązków nauczyciela akademickiego stanowi działalność twórczą o indywidualnym charakterze w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych;
2)    z dniem 1 stycznia 2019 r. – przepisy dotyczące określenia standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania niektórych zawodów, kredytów studenckich oraz część regulacji dotyczących finansowania szkolnictwa wyższego i nauki;
3)    z dniem 1 października 2019 r. – regulacje dotyczące stypendiów i innych świadczeń przysługujących studentom, a także dotyczące kształcenia doktorantów;
4)    z dniem 1 października 2020 r. – przepisy dotyczące legitymacji służbowej nauczyciela akademickiego oraz regulacje dotyczące oceny kompleksowej dokonywanej przez Polską Komisję Akredytacyjną;
5)    z dniem 1 października 2021 r. – część regulacji dotycząca podziału uczelni na grupy;
6)    z dniem 1 stycznia 2022 r. – regulacje dotyczące przyjmowania na studia osób posiadających dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika.

 

(PS, GN)